Sanca (Adduun.com) – Xuutiyiinta Yemen ee Iran taageerto ayaa Sabtidii gantaallo ku weeraray Israa’iil, taasoo noqotay weerarkoodii ugu horreeyay tan iyo markii uu billowday dagaalka Iran, isla markaana sare u qaaday khatarta ah in colaadda gashay toddobaadkeedii shanaad ay ku sii ballaarato guud ahaan gobolka.
Isagoo hadlayay ka hor weerarka, xoghayaha arrimaha dibadda Maraykanka Marco Rubio ayaa sheegay in Maraykanku filayo inuu ku soo gabagabeeyo howlgalka militari toddobaadyo gudahood, balse Xuutiyiinta ayaa sheegay inay sii wadi doonaan howlgalladooda ilaa waxa ay ugu yeereen “gardarrada” ka socota dhammaan jihooyinka ay dhammaato.
Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian ayaa la hadlay ra’iisul wasaaraha Pakistan Shehbaz Sharif, iyadoo xukuumadda Pakistan ay martigelineyso kulan ay Axadda isugu imaanayaan wasiirrada arrimaha dibadda Turkiga iyo Sacuudiga si loo dejiyo xiisadaha gobolka.
Laakiin iyadoo aan wax ifafaale ah laga arkin horumar diblomaasiyadeed, dagaalka oo ay 28-kii Febraayo ku bilaabeen duqeymo ay Maraykanka iyo Israa’iil ku qaadeen Iran ayaa ku fiday Bariga Dhexe, wuxuuna sababay dhimashada kumannaan qof, halka dhaqaalaha dunidana uu ku dhuftay carqaladdii ugu weynayd abid ee soo wajahda sahayda tamarta caalamka.
Sabtidii, Israa’iil ayaa sheegtay inay qaaday mowjado duqeymo ah oo ka dhacay Tehran, iyadoo beegsaneysay goobo ay milatarigu ku tilmaamay kaabayaal ay leedahay dowladda Iran.
Iran ayaa iyaduna sii wadday weerarradeeda, iyadoo garaacday saldhig ciidan oo ku yaalla Sacuudiga isla markaana dhaawacday 12 askari oo Maraykan ah, kuwaas oo laba ka mid ah ay dhaawacyadoodu culus yihiin.
Heerka awoodda Xuutiyiinta
Weerarka Xuutiyiinta ayaa noqday halis cusub oo khatarteeda leh oo ku wajahan maraakiibta caalamiga ah, kuwaas oo horayba si daran uu u saameeyay xirnaanshaha wax ku oolka ah ee marinka muhiimka ah ee Hormuz, oo ay maraan qiyaastii shan meelood meel shidaalka dunida.
Kooxdan, oo sannadihii dhowaa si joogto ah gantaallo ugu weerareysay Israa’iil, ayaa muujisay inay awood u leedahay inay beegsato goobo aad uga fog Yemen, isla markaana ay carqaladeyso marinnada maraakiibta ee ku hareereysan Jasiiradda Carabta iyo Badda Cas, sidii ay u sameeyeen iyagoo taageeraya kooxda Xamaas ee Gaza kadib 7-dii Oktoobar 2023.
Jimcihii ayay sheegeen inay diyaar u yihiin inay tallaabo qaadaan haddii uu sii socdo waxa ay ugu yeereen xoojinta weerarrada ka dhanka ah Iran iyo “Axis of Resistance” inta uu dagaalku socdo.
Haddii Xuutiyiintu furaan jiid cusub oo colaadda ka mid ah, bartilmaameedka ugu cad wuxuu noqon karaa marin-biyoodka Bab al-Mandab ee ka baxsan xeebaha Yemen, oo ah marin muhiim ah oo maraakiibtu u maraan dhanka Kanaalka Suweys, taasoo sii kordhin karta jahawareerka ganacsiga dunida.
Carqaladahaan ayaa durba ku faafay caalamka, iyagoo sare u qaaday cadaadiska sicir-bararka ee saaran ganacsiyada iyo macaamiisha, oo ay ku jiraan kuwa Maraykanka.
Iyadoo doorashooyinka dhexe ee Maraykanka ay bisha November soo dhow yihiin, dagaalkan oo sii luminaya taageerada shacabka ayaa culeys ku noqday xisbiga Jamhuuriga ee Trump, waxaana muuqata inuu doonayo in si degdeg ah loo soo afjaro.
Isagoo hadlayay Jimcihii kahor weerarka Xuutiyiinta, Rubio wuxuu sheegay in Washington ay “ku socoto jadwalkii loo qorsheeyay ama ka horreyso.” Wuxuu intaas ku daray in la filayo in howlgalka militari lagu soo gabagabeeyo “toddobaadyo, ee aanay ahayn bilo.”
Rubio ayaa sidoo kale u sheegay dhiggiisa dalalka G7 ee ku sugan Faransiiska in dalalka Yurub iyo Aasiya ee ka faa’iideysta ganacsiga mara marinka Hormuz ay tahay inay gacan ka geystaan dadaallada lagu xaqiijinayo isu socodka xorta ah, isagoo sii xoojinaya baaqyo hore uga yimid Trump, kaas oo sheegay in taageero la’aanta xulafada NATO ay saameyn ku yeelan karto isbahaysiga ugu muhiimsan reer galbeedka.
“Mar walba annaga ayaa u taagnaan lahayn iyaga, laakiin hadda, marka la eego ficilladooda, waxaan filayaa in aanan qasab ku ahayn, sow ma aha?” ayuu Trump ka yiri madal maalgashi oo ka dhacday Miami Jimcihii. “Maxaan ugu garab istaagi lahayn iyaga haddii aysan iyaguna noo garab istaageyn? Iyagu na lama jiraan.”
Axdiga aasaasiga ah ee NATO, oo muddo dheer uu hoggaaminayay Maraykanku, wuxuu dhigaya in weerar lagu qaado hal xubin loo arko weerar lagu qaaday dhammaan xubnaha, taasoo waajib ka dhigeysa inay is taageeraan.
Hase yeeshee, xulafada Washington, oo aan lagala tashan ka hor duqeymihii Maraykanka iyo Israa’iil, ayaa si muuqata uga caga jiiday inay ku lug yeeshaan dagaal wali sii xumaan kara haddii Trump go’aansado inuu diro ciidamo dhulka ah si loo furo marinka Hormuz.
Rubio wuxuu sheegay in Maraykanku uu gaari karo ujeeddooyinkiisa isaga oo aan adeegsan ciidamo dhulka ah, balse wuxuu qirtay in qaar ka mid ah ciidamadaas loo dirayo gobolka “si madaxweynaha loo siiyo xulashooyinka ugu badan iyo fursadda ugu badan ee uu xaaladaha isbeddelaya ugu waafajin karo go’aannadiisa.”
Washington ayaa gobolka u dirtay laba cutub oo ka kooban kumannaan Marines ah, iyadoo cutubkii ugu horreeyay la filayo inuu maalmaha soo socda ku gaaro markab weyn oo weerar amphibi ah. Pentagon-ka ayaa sidoo kale la filayaa inuu diro kumannaan askari oo ka tirsan ciidamada cirka ee gaarka ah.
Duqeymo socda xilli Trump doonayo wada-hadal
Iyadoo dagaalku sii socdo isla markaana saameyntiisa dhaqaale ay sii kordheyso, suuqyada maaliyadeed ayaa muujiyay walwal isa soo taraya.
Suuqyada saamiyada ayaa Jimcihii si xooggan hoos ugu dhacay cabsi laga qabo in colaaddu dheeraato, halka qiimaha shidaalka cayrii uu dhaafay $112, taasoo ka badan 50 boqolkiiba koror tan iyo markii uu dagaalku billowday.
Gudaha Maraykanka, halkaas oo Trump uu siyaasiyan uga nugul yahay kororka qiimaha shidaalka, qiimaha diesel-ka ee California ayaa gaaray celcelis rikoor ah oo dhan $7.17 halkii gallon, sida ay sheegtay hay’adda American Automobile Association.
Trump ayaa ku hanjabay inuu beegsan doono xarumaha korontada Iran iyo kaabayaal kale oo tamareed haddii Iran aysan furin marinka Hormuz, taasoo noqon karta sare u kac halis ah oo horseedi kara weerarro la mid ah oo Iran ku qaaddo xulafada Washington ee Khaliijka. Hase yeeshee, wuxuu kordhiyay waqtigii kama dambaysta ahaa ee uu toddobaadkan u qabtay Iran, isaga oo siiyay 10 maalmood oo dheeraad ah si ay uga jawaabto.
Qoraal uu ku daabacay barta X oo ku qornaa Af-Ingiriisi, madaxweynaha Iran Pezeshkian ayaa sheegay in dalkiisu “si adag uga aargudan doono haddii la beegsado kaabayaashiisa ama xarumihiisa dhaqaale.”
“Dalalka gobolka waxaan leenahay: haddii aad rabtaan horumar iyo amni, ha u oggolaanina cadowgeenna inay dagaalka ka maamulaan dhulkiinna,” ayuu yiri.
Pakistan, Masar iyo Turkiga ayaa gudbinayay fariimo u kala socda dhinacyada dagaallamaya, inkastoo Tehran ay marar badan ku adkeysatay in aysan wax wada-xaajood ah la gelin Washington. Laba qof oo xog-ogaal u ah dadaallada qarsoodiga ah ayaa shaki ka muujiyay in wada-hadallo toos ah ay dhawaan dhici doonaan.
Iyadoo dagaalku galay toddobaadkiisii shanaad, Imaaraadka Carabta iyo Baxreyn ayaa sheegay in waaberigii Sabtida ay la kulmeen weerarro gantaallo ah, iyadoo shan qof ay ku dhaawacmeen dabna laga soo sheegay kadib markii gantaal lagu qabtay meel u dhow dekedda Khalifa ee Abu Dhabi, oo ka mid ah dekedaha ugu waaweyn ee konteenarada biyaha qoto dheer ee Khaliijka.
Garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Kuwait ayaa sidoo kale lagu weeraray diyaarado aan duuliye lahayn oo dhowr ah, kuwaas oo dhaawac weyn gaarsiiyay nidaamka raadaarka, sida ay Sabtidii sheegtay wakaaladda wararka dowladda ee KUNA.
Ugu yaraan shan qof ayaa la dilay toddobana waa la dhaawacay kadib weerar Maraykan iyo Israa’iil ay ku qaadeen guri ku yaalla magaalada Zanjan ee waqooyi-galbeed Iran, sida ay warbaahinta Iran sheegtay waaberigii Sabtida. Jaamacadda Iran University of Science and Technology ee Tehran ayaa sidoo kale la duqeeyay, sida ay wararku sheegeen.
