Hobyo (Adduun.com) — Soomaaliya ayaa si xawli ah horay ugu riixeysa dhismaha deked istaraatiiji ah oo laga hirgelinayo magaalada qadiimiga ah ee Hobyo. Mashruucan ayaa ujeedkiisu yahay in lagu yareeyo ciriiriga iyo is-buurashada ka jirta dekedaha kale ee dalka, in lagu soo jiito ganacsiga waddanka Itoobiya, iyo in dalku dib u hanto maamulka xeebihiisa mudada dheer dayacnaa.
Mas’uuliyiinta gacanta ku haysa mashruucan ayaa xaqiijiyay in dhismaha dekedda Hobyo uu si habsami leh u socdo, inkastoo ay jiraan caqabado ay ka mid yihiin xiisado siyaasadeed, walaac dhanka amniga ah, iyo loolan adag oo u dhexeeya dekedaha kale ee gobolka Geeska Afrika.
Waxaa haatan goobta la gaarsiiyay qalab culus iyo agabkii asaasiga ahaa ee dhismaha, iyadoo xeebta bartamaha Hobyo laga dheehan karo cagafyo iyo wiishash waaweyn oo habeen iyo maalin shaqeynaya. Arrintan ayaa si cad u muujineysa in mashruucu uu si dhab ah uga soo gudbay wajigii naqshadeynta, uuna galay wejigii dhismaha tooska ah.
Horumarkan ayaa ah mid si gaar ah xusid mudan, marka loo eego in mashaariicda waaweyn ee dalka Soomaaliya ay inta badan u curyaamaan ama u xayirmaan arrimo la xiriira kaabeyaal xumo, khataro amni, iyo qalalaase siyaasadeed.
Cabdirisaaq Maxamed oo ka tirsan Shirkadda Maalgashiga Hobyo ee loo soo gaabiyo HICO ayaa wargeyska The Africa Report u sheegay in mashruucu uu si sax ah ugu socdo waqtigii loogu talagalay. Wuxuu xusay in kooxdooda heeganka ah ay si hagar la’aan ah u shaqeynayaan si dhismaha dekedda loo dardargeliyo.
Shirkadda HICO ayaa saami dhan boqolkiiba toddobaatan ku leh horumarinta mashruucan, halka boqolkiiba soddonka soo haray ay leedahay shirkad dhismo oo laga leeyahay dalka Turkiga oo lagu magacaabo Metag Holding. Shirkaddan shisheeye ayaa maamuleysa dhammaan dhinacyada farsamada, taas oo muujineysa nidaam isku dhafaya raasamaalka maxalliga ah iyo khibradda injineernimada caalamiga ah.
Khubarada dhaqaalaha iyo taageerayaasha mashruucan ayaa aaminsan in Hobyo ay dib u sawiri doonto khariidadda badda ee Soomaaliya.
Waxaa la aaminsan yahay in dekeddan cusub aysan si toos ah ula tartami doonin dekedaha horay u dhisnaa ee Muqdisho, Boosaaso iyo Berbera, balse ay dhammaystiri doonto baahida jirta, iyadoo kordhineysa awoodda guud ee xamuulka maadaama ganacsiga gobolku uu sii kordhayo.
Sidoo kale, dhul-badeedka Hobyo ayaa waddo cusub u fureysa Itoobiya oo ah waddan aan bad lahayn, si weynna ugu tiirsan dekedda Jabuuti. Falanqeeyayaasha ayaa tilmaamaya in masaafada Hobyo ay u jirto xuduudda ay siin karto xukuumadda Addis Ababa waddo beddel ah, taas oo hoos u dhigi karta kharashka daabulidda badeecadaha, meeshana ka saari karta ku tiirsanaantii xad-dhaafka ahayd ee hal deked.
Doorka taariikhiga ah ee Hobyo ayaa iyaduna qeyb weyn ka qaadaneysa soo jiidashada mashruucan. Qarniyo badan ayay magaaladu ahayd xarun ganacsi iyo marin dabiici ah oo isku xira Soomaaliya, Yemen iyo suuqyada kale ee gobolka.
Dhaqaaleyahan Yaxye Caamir ayaa xusuustay in xilligii uu carruurta ahaa ay Hobyo u adeegi jirtay deked macmal ah oo nolol siisa bartamaha Soomaaliya, halkaas oo doonyo yar yar ay alaabaha uga kala gudbin jireen maraakiibta badda fadhiya iyo ganacsatada berriga.
Hadafka maanta waa in dhaxalkaas taariikhiga ah loo beddelo xarun weyn oo casri ah oo leh biyo mool dheer, xamilina karta maraakiibta xamuulka ee waaweyn, si kor loogu qaado dhaqaalaha maamul-goboleedka Galmudug iyo guud ahaan dalka.
Dhanka kale, Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad oo ah Agaasimaha Machadka Daraasaadka Istaraatiijiyadeed ee Geeska Afrika, ayaa dekedda Hobyo ku sifeeyay inay tahay xudun muhiim u ah juqraafi siyaasadeedka gobolka, isagoo ku macneeyay inay ku taallo waddooyinka ugu muhiimsan ee Badweynta Hindiya.
Wuxuu intaas ku daray in himilada mashruucu aysan ku ekaan doonin oo kaliya kunteenarro la dejiyo. Maadaama shirkado Turki ah ay wadaan sahan la xiriira shidaal iyo gaas oo laga baarayo xeebaha u dhow Hobyo, dekeddu waxay mustaqbalka isku beddeli kartaa xarun weyn oo lagu keydiyo laguna iibgeeyo tamarta, taas oo saameyn lixaad leh ku yeelan doonta gobolka.
Si kastaba ha ahaatee, rahmaddan iyo rajadan wanaagsan ayaa wadata halisteeda. Mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha ee xajmigan leh ayaan inta badan ka hirgelin Soomaaliya iyada oo aanu dhicin is-qabqabsi siyaasadeed.
Khubarada ayaa ka digaya in mashruuc kasta oo leexinaya waddooyinkii soo jireenka ahaa ee ganacsiga, gaar ahaan xamuulka Itoobiya, uu hubaal abuurayo cadow cusub, isagoo caqabad ku ah kaligi-talisnimada dekedaha kale iyo saameynta siyaasadeed ee la socota.
Cumar Maxamuud, oo ah falanqeeye sare oo ka tirsan Hay’adda Xasaradaha Caalamiga ah (ICG), ayaa aaminsan in Hobyo ay qayb ka tahay olole xooggan oo loogu jiro gacan-ku-haynta xeebta Soomaaliya ee dhererkeedu dhan yahay saddexda kun ee kiiloomitir. Loolankan ayaa dhinacyada kala duwan ku riixaya inay dedejiyaan mashaariicdooda si aysan dibadda uga joogin faa’iidada dhaqaale ee ka dhalan karta ganacsiga Itoobiya.
Ugu dambeyn, inkastoo horumar la sameeyay, haddana amniga ayaa weli ah caqabad taagan. Hobyo waxay ku taallaa biyo mar astaan u ahaan jiray burcad-badeedda Soomaalida oo gaaray heerkoodii ugu sarreeyay intii u dhaxeysay sanadihii laba kun iyo siddeed ilaa laba kun iyo laba iyo toban.
Falanqeeye Cabdinaasir Iidle ayaa ka digay in inkasta oo ay hoos u dhacday dhibaatada burcad-badeedda, haddana ay mararka qaar dhacaan afduubyo goos-goos ah.
Wuxuu ku taliyay in si dekeddu ay u soo jiidato shirkadaha maraakiibta caalamiga ah ee waaweyn, ay lagama maarmaan tahay in la helo maalgashi joogto ah oo lagu sameeyo ilaalada xeebaha iyo xoojinta isku-xirka ciidamada badda, haddii kale maalgashadayaasha ayaa ahaan doona kuwo taxaddar weyn muujiya.
