Hargeysa (Adduun.com) – Aqoonsiga ay Israa’iil siisay maamulka Somaliland wuxuu xambaarsan yahay dhowr arrimood, waxaana loo arkaa qayb ka mid ah qaab-dhismeed istiraatiiji ah oo ka soo ifbaxaya xulafada Imaaraadka, Israa’iil iyo Itoobiya. Isbahaysigan waxaa horseeday dareen guud oo ku aaddan khataraha ka imanaya Xuutiyiinta, saamaynta Iiraan, iyo joogitaanka sii kordhaya ee Turkiga ku leeyahay Afrika, gaar ahaan Soomaaliya.
Aqoonsiga Israa’iil ay siisay Somaliland waxaa loo arkaa tallaabo ka hortageysa khatarahaas, wuxuuna si weyn u xoojin karaa booska istiraatiijiyadeed ee Itoobiya ku leedahay Geeska Afrika, gaar ahaan qorshaheeda ku aaddan helitaanka marin-biyood.
Itoobiya waa dalka ugu dadka badan adduunka ee aan bad lahayn, waxayna muddo dheer raadinaysay beddel ka duwan ku tiirsanaanta dekedda Jabuuti.
Qorshuhu wuxuu yahay in marka uu hirgalo aqoonsiga maqaamka caalamiga ah ee Somaliland, Israa’iil ay si dadban u xoojiso wada-hadallada u dhexeeya Addis Ababa iyo Hargeysa, iyadoo Itoobiya siinaysa awood dheeraad ah oo ay ku xaqiijisan karto heshiisyo dekedeed oo muddodheer, marin u helidda kaabayaasha, iyo taageerada saadka ee xeebaha Somaliland.
Itoobiya waxay hore Somaliland ula saxiixatay is-afgarad sanadkii 2024, kaas oo siinaya marin-biyood muddodheer, balse waxaa ka horyimid oo diiday dowladda dhexe ee Soomaaliya. Hase ahaatee, aqoonsiga Israa’iil wuxuu miisaan siyaasadeed ku kordhinayaa hanka Itoobiya ee bad-helidda.
Israa’iil waxay kor u qaadaysaa raadkeeda gobolka, iyadoo xoojinaysa awooddeeda ay ugu hortageyso saamaynta Iiraan.
Hay’adda sirdoonka Israa’iil ee Mossad iyo Hay’adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka Itoobiya ayaa sanadkii 2020 ku heshiiyay inay iska kaashadaan dhinacyada sirdoonka iyo amniga. Sanad kadib, waxay galeen heshiis milatari oo ay ku jiraan tababar iyo waxbarasho milatari. Sanadkii 2025, labada dhinac waxay sidoo kale saxiixdeen heshiis difaac oo lagu xoojinayo ciidamada booliska Itoobiya, wadaagga sirdoonka, la-dagaallanka dambiyada xuduudaha ka gudba, iyo tababarka amniga.
Walaaca Masar ee isbahaysigan
Masar dhankeeda, waxay isbahaysiga Israa’iil, Imaaraadka, Somaliland iyo Itoobiya u aragtaa mid keeni kara go’doomin istiraatiiji ah. Kanaalka Suweys ma aha oo keliya il dakhli, balse Masar waxay u aragtaa arrin la xiriirta badbaadada qaranka.
Inkasta oo aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland uusan keligiis ka dhignayn khatar toos ah oo ku wajahan amniga Masar, Qaahira waxay ka cabsi qabtaa in Israa’iil ay Somaliland u isticmaasho marin ay ku ballaariso saamaynteeda Geeska Afrika, isla markaana ay caqabad ku noqoto booska istiraatiijiyadeed ee Masar.
Madaxweynaha Masar Abdel Fattah al-Sisi ayaa la kulmay dhiggiisa Soomaaliya 8 February 2026, wuxuuna caddeeyey in Masar ay had iyo jeer ahaan doonto saaxiib daacad ah iyo taageere adag oo Soomaaliya ah. Kulanka kadib, Qaahira waxay ku dhawaad 1,000 askari oo dheeraad ah u dirtay Muqdisho, iyadoo arrintaas si cad loo shaaciyay. Ciidamadaas ayaa qayb ka ah Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya ee AUSSOM. Masar waxay sidoo kale Soomaaliya ku caawisay qalab milatari.
Maadaama ay suurtogal tahay in Israa’iil ay ballaariso xiriirkeeda diblomaasiyadeed iyo joogitaankeeda rasmiga ah ee dhulka kadib aqoonsiga, waxaa sidoo kale kordhi kara khatarta tartanka gobolka iyo xiisadda kala dhexeysa Masar. Si kastaba ha ahaatee, waxaa muhiim ah in la fahmo in Israa’iil ay leedahay dhiirigelin xooggan oo ay ku ilaaliso xiriir iskaashi oo ay la leedahay Qaahira, marka la eego doorka Masar ee maaraynta xaaladda Qaza iyo, si ka ballaaran, dadaalka lagu xakameynayo saamaynta Turkiga iyo Qadar ee arrinta Falastiin.
Ugu dambeyntii, aqoonsiga Somaliland wuxuu ka yar yahay arrinta madaxbannaanida Somaliland lafteeda, balse wuxuu ka weyn yahay ujeeddo istiraatiiji ah oo Israa’iil ku dooneyso inay door ku yeelato qaabeynta nidaamka mustaqbalka ee marinka Badda Cas. Gobolku wuxuu gelayaa waji cusub, halkaas oo dhulalka durugsan ay yeelanayaan miisaan istiraatiiji ah oo ka weyn baaxaddooda, gaar ahaan marka loo eego xafiiltanka quwadaha waaweyn iyo tartanka gobolka.
Haddana, aqoonsiga Somaliland wuxuu weli ahaan doonaa mid aan la hubin. Itoobiya waxay noqon kartaa dalka ugu dhow ee ka faa’iideysta, marka loo eego baahideeda degdegga ah ee marin-biyood, balse waa inay si taxaddar leh u miisaantaa guulaha istiraatiijiyadeed iyo khatarta sii kordheysa ee iska horimaad kala dhex mara Muqdisho iyo xasillooni-darrada gobolka.
