Addis Ababa (Adduun.com) – Madaxweynaha Turkiga, Recep Tayyip Erdoğan, ayaa farriin adag u diray dowladaha gobolka iyo kuwa caalamka, isagoo ka digay in Geeska Afrika uu noqdo fagaare ay ku loolamaan quwado shisheeye.
Shir jaraa’id oo uu wadajir ula qabtay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, isaga oo booqasho ku jooga Addis Ababa, ayuu Erdoğan ku tilmaamay aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland mid “aan wax dan ah ugu jirin” Soomaaliya iyo guud ahaan gobolka Geeska Afrika.
Hoggaamiyaha Turkiga ayaa ugu baaqay dalalka gobolka inay la yimaadaan xalal u gaar ah oo ay kaga gudbaan caqabadaha haysta, halkii ay ogolaan lahaayeen in faragelin shisheeye ay sii huriso xiisadaha.
Madaxweyne Erdoğan ayaa diiradda saaray doorka dowladdiisa ee dhexdhexaadinta Itoobiya iyo Soomaaliya iyadoo la raacayo “Hannaanka Ankara”. Wuxuu u mahadceliyay labada dhinac sida wax ku oolka ah ee ay uga qeybqaateen wadahadallada.
“Marka xasilooni la helo, ma aragno wax caqabad ah oo hortaagan in Geeska Afrika uu gaaro maqaam soo jiita indhaha caalamka, marka la eego fursadaha dhaqaale ee ka jira,” ayuu yiri Erdoğan.
Wuxuu dib u xaqiijiyay in Turkigu uu ka go’an yahay ilaalinta madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalalka gobolka, isagoo si cad u diiday colaado hor leh oo ka dillaaca juqraafi horey ula daalaa-dhacayay qalalaase baahsan.
“Waxaan doonayaa inaan si gaar ah u adkeeyo mowqifkeenna ku aaddan qaddarinta madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee dowladaha ku yaalla aagga ay Itoobiya ku taallo,” ayuu yiri Erdogan, isagoo intaas ku daray in Turkigu uusan dooneyn inuu arko colaado hor leh oo ka dillaaca gobolka.
Wuxuu intaas raaciyay: “Waxaan aaminsannahay in dalalka gobolka looga baahan yahay inay xal u helaan dhibaatooyinka jira, si Geeska Afrika uusan u noqon fagaare ay ku loolamaan quwado shisheeye. Sidaas darteed, waxaan ku celinayaa in aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland uusan faa’iido u lahayn Somaliland ama Geeska Afrika.”
Turkiga, oo xubin muhiim ah ka ah gaashaanbuurta NATO, ayaa sanadihii dambe si weyn u ballaariyay saameyntiisa qaaradda Afrika, gaar ahaan Soomaaliya oo uu ka taageero tababarka ciidamada iyo mashaariicda horumarinta, taasoo u sahashay inuu lug ku yeesho marin-biyoodka istiraatiijiga ah ee caalamka.
Xoojinta xiriirka dhaqaale ee Itoobiya
Dhinaca xiriirka laba geesoodka ah, Erdoğan wuxuu si faan ku jiro u xusay in in ka badan 200 oo shirkadood oo Turkish ah ay ka hawlgalaan Itoobiya, kuwaas oo shaqo abuur u sameeyay qiyaastii 20,000 oo qof, iyagoo dalkaas geliyay maalgashi gaaraya $2.6 bilyan. Tani waxay Turkiga ka dhigaysaa dalka labaad ee ugu maalgashiga badan Itoobiya.
Shirkadaha qandaraasyada ee Turkiga ayaa dalkaas ka hirgeliyay 15 mashruuc oo waaweyn oo isugu jira waddooyinka tareennada, gaadiidka, warshado, goobo dalxiis iyo khadadka korontada.
Booqashadan ayaa ku soo beegantay sannad-guuradii 100-aad ee ka soo wareegtay markii Turkigu safaaraddiisii ugu horreysay ee Saxaraha ka hooseysa ka furtay Addis Ababa sannadkii 1926-kii.
Labada dhinac ayaa kala saxiixday heshiisyo cusub oo ku saabsan iskaashiga dhaqaalaha iyo tamarta. Gebagebadii kulanka, Madaxweyne Erdoğan ayaa Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed hadiyad ahaan u guddoonsiiyay gaariga korontada ku shaqeeya ee Turkiga sameeyo ee loo yaqaan Togg.
Erdoğan wuxuu sidoo kale ka hadlay xiriirka qarniyada soo jiray ee ka dhexeeya labada dal, isagoo xusay muhiimadda Itoobiya ee dhaqanka Islaamka. Hay’adda TIKA ee Turkiga ayaa dayactir ku sameysay Qabrigii iyo Masjidkii Najaashi, oo ahaa deegaankii ugu horreeyay ee Muslimiintu ku nabad galaan Afrika, tallaabadaas oo qayb ka ah ilaalinta dhaxalka dhaqanka iyo xoojinta saaxiibtinimada.
Sidoo kale, Hay’adda Maarif Foundation ayaa sii wadda hawlaha waxbarasho, iyadoo dhisaysa buundooyin dhaqan oo isku xira labada shacab.
Ugu dambeyntii, Erdoğan wuxuu hambalyada bisha Ramadaan u diray bulshada Muslimiinta ah ee Itoobiya, isagoo ballan-qaaday in Turkigu uu garab taagnaan doono shacabka gobolka “iyadoo lagu saleynayo iskaashi loo siman yahay iyo is-faham.”
